A Enxeñería Química iníciase como disciplina ingenieril diferenciada doutras enxeñerías fai máis de cen anos. Os primeiros intentos de establecer un perfil profesional específico e títulos independentes prodúcense no Reino Unido cara a 1885 e nos Estados Unidos nos anos seguintes: así, o primeiro programa de Bachelor en Enxeñería Química establécese no Massachussets Institute of Technology (MIT) en 1888. Nos anos posteriores créanse Departamentos de Enxeñería Química e ofrécense programas académicos noutras moitas universidades de Estados Unidos e do Reino Unido.

Os estudos de Enxeñería Química con programas de 3, 4 ó 5 anos existen practicamente en todos os países, ben diferenciados dos outros estudos ingenieriles. A creación destes programas e de centros ou departamentos específicos de Enxeñería Química ten lugar noutros países europeos en diferentes épocas; así en Francia créanse cara a 1950 as Escolas Superiores de Enxeñería Química de Toulouse e de Industrias Químicas de Nancy, mentres que en Alemaña retárdase a creación de departamentos específicos de Enxeñería Química ata os anos setenta, xa que a formación de enxeñeiros para a industria química lográbase nas Escolas de Enxeñería universitarias cunha especialización en Técnicos de procesos (Verfahrenstechnik) ou nos Institutos de Química cunha especialización en Química Técnica (Technische Chemie). Esta mesma estrutura mantívose en Alemaña nas Escolas Técnicas (Fachhochschulen).

Actualmente, máis de 170 universidades en Europa imparten o título de Enxeñería Química. Respecto a a industria química, Europa é o primeiro produtor e exportador de produtos químicos achegando o 35% da produción mundial por diante de EEUU e Asia (excluíndo a Xapón).

A ENXEÑERÍA QUÍMICA EN ESPAÑA

Co Real Decreto de 4 de Setiembre de 1850 xorde en España o ensino da Enxeñería da familia Industrial de forma oficial, que se implantou en todo o Estado nun único centro, o Real Instituto Industrial de Madrid, no que se podía obter o título de Enxeñeiro Mecánico de primeira ou Enxeñeiro Químico de primeira. Aqueles alumnos que obtivesen os dous títulos recibían o título de Enxeñeiro Industrial.

A mención a un título de Enxeñería Química en España é previa á mundial e similar á que se daría durante o século XIX nos países considerados como “fundadores” da disciplina, xa que se trataba de formar enxeñeiros con coñecementos químicos e procesos químicos industriais básicos.

Durante o século XX, a situación en España mimetizó coa que existía en Alemaña durante as primeiras décadas do devandito século. Así, a formación de enxeñeiros e técnicos para a industria química e outras industrias relacionadas lográbase a través dos estudos de Enxeñería Industrial, especialidade Química, e de Química, especialidade de Química Industrial, e mediante estudos de ciclo curto de Enxeñería Técnica Industrial, especialidade Química. En 1992, como desenvolvemento da Lei de Reforma Universitaria, establécese a denominación e directrices xerais dos títulos de Enxeñeiro Químico e de Enxeñeiro Técnico Industrial especialidade en Química Industrial. En 1993 dan comezo os estudos nalgunhas universidades, implantándose progresivamente noutras moitas.

RECOÑECEMENTO DA PROFESIÓN

En España, o avance da profesión e a titulación non foron da man. Así a diferenza doutros lugares onde o recoñecemento da profesión de Enxeñeiro Químico foi moi rápido ( exemplos: a creación do American Institute of Chemical Engineers (AIChE) en 1908 ou do Institution of Chemical Engineers (IChemE) en 1922), a situación en España da Enxeñería Química é moi diferente.

O Real Decreto 923/1992, do 17 de xullo, polo que se establece o Título universitario Oficial de Enxeñeiro Químico, permite o seu tratamento como disciplina de Enxeñería independente. Trátase dun titulo de primeiro e segundo ciclo desenvolto en cinco anos na gran maioría da Universidades do Estado. Na actualidade, a titulación de Enxeñeiro Químico impártese en 31 Universidades, con máis de 8.000 titulados que exercen como Enxeñeiros Químicos cunha excelente inserción laboral de acordo coas estatísticas.

Este feito está xustificado en gran medida pola importancia que a industria química ten no noso país, xa que achega actualmente case o 10% do PBI español, o que a converte nun dos alicerces estruturais da economía. Ademais, é importante considerar, o seu liderado no investimento español en I+D+i, acumulando o 25% do total nacional. Así mesmo, un de cada cinco investigadores que traballan na industria española, fano no sector químico.

En España, posúen atribucións profesionais recoñecidas, que se exercen a través dos correspondentes Colexios, os Enxeñeiros Industriais, os licenciados en Química e os Enxeñeiros Técnicos Industriais. No caso dos Enxeñeiros Químicos, do mesmo xeito que outras novas titulacións creadas como consecuencia da Lei de Reforma Universitaria, non se recoñeceron oficialmente ata a data atribucións profesionais. En cada unha das Comunidades Autónomas, creáronse Asociacións de Enxeñeiros Químicos que se agrupan nunha Federación Nacional de Asociacións de Enxeñeiros Químico. A día de hoxe existen dous Colexios Profesionais (Comunidade Valenciana e Galicia), e atópase en proceso de creación Colexio de Castela – A Mancha.

Coa chegada do Plan de Bolonia e a nova estrutura de estudos esperábase a solución deste problema. Con todo, á hora de establecer as novas estruturas de estudos universitarios a partir do Real Decreto 1393/2007, a titulación de Enxeñeiro Químico non está a ser considerada como as demais profesións asociadas a títulos de enxeñerías de primeiro e segundo ciclo (Enxeñeiro Aeronáutico, Enxeñeiro Agrónomo, Enxeñeiro de Camiños Canles e Portos, Enxeñeiro Industrial, Enxeñeiro de Minas, Enxeñeiro de Montes, Enxeñeiro Naval, e Enxeñeiro de Telecomunicación). Estas últimas van poder transformarse nun Máster Oficial con directrices xerais propias, que sexa o que habilite á profesión correspondente. O argumento utilizado ata hai pouco para xustificar isto, é que a Enxeñería Química non existe como profesión regulada, algo imposible posto que a razón pola que unha profesión pode ser considerada regulada é a súa inclusión no anexo I do Real Decreto 1665/1991 de outubro de 1991 e por tanto anterior á creación do Título de Enxeñeiro Químico (xullo de 1992).

Por iso, a Conferencia de Directores e Decanos Enxeñería Química (CODDIQ) en representación dos Centros Universitarios Españois que imparten os títulos de Enxeñeiro Químico, como as distintas Asociacións e Colexios Profesionais de Enxeñeiros Químicos de toda España veñen expresando desde hai tempo o seu malestar #ante a despreocupación e falta de compromiso por resolver a situación da regulación profesional da Enxeñería Química en España.